• Lennart van Gameren

Hoe zinvol zijn groene daken voor climate resilience in Den Haag?

Milieu impact, stakeholderinterviews en kostenbaten analyse


Door klimaatverandering hebben steden zoals Den Haag steeds meer last van heviger wordende hittegolven en extreme regenval. Steden moeten hier weerbaarder tegen worden gemaakt; dit heet climate resilience. Groene infrastructuur, of simpelweg “groen”, wordt steeds vaker genoemd als een middel om climate resilience te verbeteren. Maar steden - in het bijzonder stadskernen - hebben vaak nauwelijks ruimte om meer groen te realiseren. Daarom worden groene, met vegetatie bedekte daken steeds vaker gepromoot. Zo ook in Den Haag, waar groene daken al jaren worden gesubsidieerd. Maar ondanks dat er binnen de gemeente een zekere consensus bestaat dat meer groene daken in de stad wenselijk zouden zijn, blijft het aantal gerealiseerde daken achter bij steden zoals Rotterdam. Mogelijk komt dit omdat het effect van groene daken op stedelijke schaal nog niet eerder berekend is. En daarnaast worden de nadelen en barrières weinig onderzocht.



Doel van het onderzoek Om een compleet beeld van de voor- én nadelen te krijgen, heb ik in dit onderzoek groene daken belicht vanuit sociaal, economisch en milieutechnisch perspectief. Met als case-study de stad Den Haag. Onderzocht is (1) waar in de stad de meeste potentie voor groene daken is, (2) welke effecten op de temperatuur en waterbuffering die daken zouden kunnen hebben, (3) in hoeverre subsidies op de meest noodzakelijke plekken in de stad terecht komen, (4) of groene daken financieel gezien een goede investering zijn, (5) wat relevante stakeholders als voor- en nadelen ervaren en (6) in hoeverre burgers bereid zijn in groene daken te investeren.

Methode Om antwoord te krijgen op deze vragen is met behulp van open data van de Gemeente Den Haag een ruimtelijke analyse in GIS gedaan. Wijken kregen een score op basis van de hoeveelheid hitte- en waterproblemen i.c.m. de geschiktheid van hun daken (beschikbaar oppervlak en hellingshoek). Ook werd berekend hoeveel de oppervlaktetemperatuur omlaag zou gaan en hoeveel water er gebufferd zou kunnen worden, als álle geschikte daken groen gemaakt zouden worden. Daarnaast heb ik een financiële kosten- batenanalyse gemaakt waarin drie daken met elkaar vergeleken worden (bitumen, groen en zonnepanelen + groen). Tenslotte heb ik kwalitatieve interviews gehouden met relevante stakeholders (zoals woningcorporaties en VVE beheerders) en burgers in buurthuizen (o.a. Spoorwijk). Bij die laatste categorie interviews heb ik getest of mensen de problemen van hitte- en wateroverlast ook echt ervaren, om vervolgens naar hun “willingness to pay” (WTP) te vragen.


Resultaten & Discussie De meeste wijken die relatief veel klimaatproblemen en geschikte daken hebben, bevinden zich in het centrum en in daar aangrenzende wijken (figuur 1). Wijken die relatief de meeste subsidie ontvangen (Scheveningen en Mariahoeve), scoren gemiddeld in hun potentie. Veruit de meeste wijken met veel potentie maken op dit moment nog nauwelijks gebruik van de subsidie (o.a. Spoorwijk, Centrum en Valkenboskwartier). Dit correleert met hoge percentages woningcorporatiebezit d (figuur 2).

Mochten groene daken massaal gerealiseerd worden, dan lost dat niet alle hitte- en waterproblematiek op (figuur 1). Wel kan het significant bijdragen. Een reductie van ongeveer -0,7 tot -0,9 °C in oppervlaktetemperatuur kan verwacht worden in dichtbebouwde wijken. In een hittegolf kan deze temperatuurverlaging mogelijk levens sparen, omdat het aantal slachtoffers exponentieel toeneemt bij hogere temperaturen in de stad.

Bij het berekenen van alle financiële kosten en baten bleek de stijging van de waarde van een woning door een groen dak doorslaggevend (tabel 1). Deze waardestijging wordt vaak niet meegenomen in andere kostenbatenanalyes. In mijn berekening was het echter wel nodig om een iets hoger kortingspercentage van 11,11% aan te nemen om een groen dak competatief uit te laten komen t.o.v. een bitumen dak. Een groen + PV dak scoort echter met afstand het meest gunstig en is een zeer goede investering, mits een stakeholder genoeg geld heeft om in een groen dak te kunnen investeren.

Sommige barrières die stakeholders (n=9) noemen komen nog niet voor in wetenschappelijke literatuur. Met name de door stakeholders ervaren onzekerheden, vooral over het nut van de investering in een groen dak (zowel voor de stad als het gebouw zelf). Daarnaast wordt als één van de voornaamste barrières de onzekerheid genoemd over de vraag of de levensduur van 60 jaar voor een groen dak wel écht gehaald kan worden. Verder wordt de isolerende werking vaak overschat en speelt versplintering van- en complexiteit door het sterk variërende eigenaarschap van daken vaak een doorslaggevende rol bij het niet realiseren van een groen dak. Ook mogen woningcorporaties bij wet geen energie verkopen en kunnen zij dus niet de meest gunstige business case realiseren (groen dak + PV).

De WTP van bewoners is vaak laag, omdat zij de problemen van hitte en overstroming nauwelijks ervaren (n=7). Dit geldt vooral voor overstroming. 45% van de ondervraagden gaf aan geen last te hebben van hitte tijdens een hittegolf. Ook zijn velen niet bekend met het bestaan of nut van groene daken ensich. Vrijwel iedereen (stakeholders en burgers) vindt ze mooi.

Aanbevelingen en conclusie Heroverweeg of subsidies verhoogt kunnen in wijken met een hoge groen-dak-potentie. Versimpel het proces voor VVEs bij de VVE balie. Woningcorporaties zoeken een leidende rol v/d gemeente aangaande wat voor daken op welke plekken gerealiseerd moeten worden. Onderzoek hoe burgers effectief over duurzaamheid geïnformeerd kunnen worden.

Het grootschalig realiseren van extensieve groene daken in Den Haag is waarschijnlijk zinvol voor de weerbaarheid van de stad. De maximale impact is naar verwachting te laag om álle problemen van hitte en overstroming op te lossen. Maar er is veel, nog onbenutte, potentie in de stad.


Download de samenvatting van Lennart's scriptie hier:


Zin van Groene Daken_LennartvanGameren_M
.
Download • 1.37MB