• Janneke van Oorschot

Ruimtelijke planning van ecosysteemdiensten in Leiden

Groene infrastructuur (GI), of simpelweg groen, levert een breed scala aan zogeheten ecosysteem diensten, en draagt zo bij aan de duurzaamheid en veerkracht van de stedelijke omgeving. Ecosysteem diensten zijn de voordelen die groen met zich meebrengt. Bijvoorbeeld recreatie, de productie van voedsel, biodiversiteit, verkoeling en luchtzuivering. Hoewel stedelijk groen meerdere ecosysteem diensten gelijktijdig kan leveren, is beleid en stedelijke planning met betrekking tot GI vaak gericht op slechts op één ecosysteemdienst. Om deze kloof te dichten hebben wij een ruimtelijk model ontwikkeld dat meerdere ecosysteem diensten tegelijkertijd evalueert. Door aan te geven waar stedelijk groen het meest optimaal zou zijn als je met meerdere diensten gelijktijdig rekening houdt, kan Leiden strategischer omgaan met stedelijk groen. Hierbij hebben wij gefocust op drie ecosysteem diensten die cruciaal zijn voor de veerkracht van Leiden: luchtzuivering, bescherming tegen hittestress, en het afvoeren van overtollig regenwater.

Methode Eerst hebben we met behulp van ruimtelijke data het percentage gras, struiken en bomen in kaart gebracht, en op basis daarvan de gerelateerde capaciteit om ecosysteem diensten te leveren berekend. Vervolgens hebben wij prioriteitsgebieden geïdentificeerd voor de ontwikkeling van groen op basis van 3 criteria: de concentratie fijnstof, de temperatuur op een zomerse dag en de hoeveelheid regenwater tijdens een extreme regenbui (Figuur 1). De prioriteitsgebieden voor de ontwikkeling van groen zijn niet alleen geïdentificeerd op basis van de mate van de problemen, maar ook op basis van de mate waarin groen de lokale problemen kunnen verminderen. De analyse is op verschillende schaalniveaus uitgevoerd om voldoende detail van de analyse te waarborgen, maar ook aan te sluiten bij de wensen van beleidsmakers en stedelijke planners. De analyse is eerst uitgevoerd op een 100x100 meter resolutie. Vervolgens zijn de resultaten geaggregeerd naar buurtniveau.

Resultaten & Discussie De drie bestudeerde problemen laten ruimtelijke verschillen zien (Figuur 1). Het stedelijk hitte-eiland effect is het sterkst aanwezig in het centrum van de stad. Ook de concentratie fijnstof lijkt vooral hoog in het centrum, en dan met name rondom grote wegen. Hoewel problemen met regenwater een minder duidelijk patroon vertoont, lijkt ook hier de waarden hoger in het dicht bebouwde centrum. De gebieden met relatief grote problemen hebben typisch weinig groen, en veel bebouwd gebied. Het is daarom niet verwonderlijk dat buurten in en rondom het centrum van Leiden de hoogste prioriteit voor de ontwikkeling van groen zouden moeten hebben (Figuur 2).






Prioriteiten stellen is ook een politieke keuze. Figuur 2a geeft de resultaten voor wanneer de drie ecosysteem diensten gelijkwaardig worden beoordeeld. In Figuur 2b gebruiken we als wegingsfactor dat we met een beperkte hoeveelheid groen het maximale effect willen behalen. Hoewel de veranderingen in deze studie vrij subtiel zijn (maximaal 12% verandering in prioriteitsscore), is het toch relevant dit wegingsschema mee te nemen. Bijvoorbeeld; stel dat er een hoge lokale behoefte is voor het bergen van regenwater, maar de grond op die plek niet geschikt is voor het opslaan van regenwater, dan kan beter aan andere maatregelen dan groen worden gedacht. Het is dan zinnig een lagere prioriteit voor die locatie te zetten voor de ontwikkeling van groen. Het wegingsschema zou ook gebaseerd kunnen worden op voorkeuren van de gebruiker. Bijvoorbeeld; als het verminderen van hitte voor beleidsmakers een hogere prioriteit heeft dan de luchtkwaliteit, kan dit criteria zwaarder worden gewogen.

Wat leren we hiervan? In sommige wijken heeft het meer nut om groen aan te leggen dan in andere. Dat is logisch, maar nu weten we precies waar en waarom. Het model kan uitgebreid worden met meer ecosysteem diensten en kan ook worden toegepast op andere schaalniveaus en op andere steden.


Download de samenvatting van Janneke's onderzoek hier:


janneke_samenvatting_Ruimtelijke plannin
.
Download • 327KB